⚖️ АСОСҲОИ ДАВЛАТ ВА ҲУҚУҚИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН

Синфи 9

Барои рӯзҳои «__________» ____ 2025 сол

МАВЗУЪ

Мафҳум, принсип ва сарчашмаҳои ҳуқуқи меҳнатӣ. Мафҳум ва навъҳои шартномаи меҳнатӣ. Тартиби бастан ва шаклҳои шартномаи меҳнатӣ.

САЛОҲИЯТҲО

Хонандагон бояд доир ба мафҳум, принсипҳо ва сарчашмаҳои ҳуқуқи меҳнатӣ, мафҳум ва навъҳои шартномаи меҳнатӣ маълумот дошта бошанд.

МАҚСАДИ ДАРС

Ба хонандагон фаҳмонидани моҳияти мавзӯъ ва васеъ намудани сатҳи ҷаҳонбинии онҳо нисбат ба ин мавзӯъ.

МАВОДИ ТАЪЛИМӢ

Китоби дарсӣ, китоби Конститутсия ва дигар маводҳо.

РАВИШИ ДАРС

1. Лаҳзаи ташкили дарс:

• Аз назар гузаронидани ҳолати китобдорӣ ва дафтардории хонандагон.
• Ба ҳисоб гирифтани давомоти хонандагон.
• Ба дарс тайёр намудани синф.

ПУРСИШИ ВАЗИФАИ ХОНАГӢ

1. Аҳдномаи никоҳ шарҳи он.
2. Муносибатҳои молумулкӣ байни зану шавҳар кай пайдо мешавад.
3. Фарқи никоҳи беэътибор аз талоқ дар чист.
4. Моликияти умумии ҳамсарон кадом аст.
5. Ҳуқуқ ва вазифаҳои ҳамсаронро номбар кунед.

МАВЗУЪИ НАВ

Тибқи моддаи 35-и Конститутсияи ҶТ ҳар кас ба меҳнат, интихоби касбу кор, ҳифзи меҳнат ва ҳимояи иҷтимоӣ ҳангоми бекорӣ ҳуқуқ дорад. Ҳуқуқ ба меҳнат яке аз ҳуқуқҳои асосии ҳар як шаҳрванд ба ҳисоб меравад.

Ҳуқуқи меҳнатӣ ҳамчун соҳаи мустақили ҳуқуқ муносибатҳои ҷамъиятиеро, ки дар шароити бозори меҳнат ба миён омадаанд, тарзи ташкил ва татбиқи меҳнати кирояро муайян менамояд. Ҳуқуқи меҳнатӣ дорои чунин аломатҳо мебошад:

1. Онҳо ба созиши байни корманд ва корфармо асос меёбанд.
2. Корманд ӯҳдадор аст қоидаҳои тартиботи дохилии меҳнатро риоя намояд ва корфармо дар навбати худ ӯҳдадор мешавад, ки шароити дахлдори меҳнатро тибқи қонунгузории меҳнатӣ, шартномаи коллективӣ, созишномаҳо ва шартномаи меҳнатӣ таъмин намояд.

Иштирокчиёни (субъектҳои) муносибатҳои меҳнатӣ корфармо ва корманд мебошанд, ки онҳо муносибатҳои худро бештар дар асоси шартномаи меҳнатӣ амалӣ менамоянд. Қобилияти умумии меҳнатӣ бо расидани шахси воқеӣ ба синни 15-солаги ба вуҷуд меояд.

Ҳуқуқи меҳнатӣ ба принсипҳои муайяни ҳуқуқ асос меёбад. Принсипҳои ҳуқуқи меҳнатӣ:

1. Принсипи озодии меҳнат.
2. Принсипи манъи маҳдудсозии ҳуқуқи инсон ва шаҳрванд дар муносибатҳои меҳнатӣ.
3. Принсипи манъи кори маҷбурӣ.

Сарчашмаҳои танзимкунандаи муносибатҳои меҳнатӣ ва муносибатҳои ба он алоқаманд: Конститутсияи ҶТ, Кодекси меҳнат (23 июли соли 2016), Қонуни ҶТ «Дар бораи мусоидат ба шуғли аҳолӣ» (1 августи соли 2003), «Дар бораи хизмати давлатӣ» (5 марти соли 2007) мебошанд.

Муносибатҳои меҳнатии корманд бо корфармо дар асоси шартномаи меҳнатӣ ба тартиб дароварда мешавад. Шартномаи меҳнатӣ созишномаи байни корфармо ва корманд мебошад, ки мувофиқи он корманд ӯҳдадор мешавад корро аз рӯи як касб, якчанд касб, ихтисос ё вазифа тавре иҷро намояд, ки тартиботи дохилии меҳнатро риоя кунад ва корфармо дар навбати худ ӯҳдадор мешавад, ки ба корманд музди корашро пардохт намояд ва шароити меҳнатро муҳайё намояд. Шартномаи меҳнатӣ дутарафа мебошад ва ризоияти тарафайнҳо зарур аст.

Шартномаҳои меҳнатӣ ба 2 гурӯҳ ҷудо мешаванд: зарурӣ ва иловагӣ. Шартномаҳои меҳнатӣ мувофиқи моддаи 25-и Кодекси меҳнат ба мӯҳлатҳои зерин баста мешаванд:

• ба мӯҳлати номуайян;
• ба мӯҳлати муайян (на камтар аз як сол, ба истиснои ҳолатҳои пешбининамудаи сархатҳои сеюм, чорум ва панҷуми ҳамин қисм);
• барои иҷрои ӯҳдадориҳои корманди ҳозирнабуда, ки мутобиқи Кодекси мазкур ҷои кораш нигоҳ дошта мешавад;
• ба мӯҳлати иҷрои кори муайян;
• барои иҷрои корҳои мавсимӣ.

Шартномаи меҳнатӣ ба шакли хаттӣ баста шуда ва бо фармони роҳбари ташкилот ё шахси ваколатдор ба расмият дароварда мешавад. Мақсади санҷиш ба кор лоиқ будан ё набудани корманд муайян карда шудааст, ки он аз мавридҳои муқаррарнамудаи қонун аз 3 моҳ зиёд буда наметавонад. Ба кормандоне, ки аввалин маротиба ба кор қабул карда мешаванд, баъди 5 рӯзи корӣ дафтарчаи меҳнат кушода мешавад. Дафтарчаи меҳнат ҳуҷҷати асосии доир ба фаъолияти меҳнатии корманд мебошад.

ТАШКИЛИ КОРИ ГУРӮҲӣ

Ҳуқуқи меҳнатӣ ва шартномаи меҳнатӣ:

1. Мафҳум, принсипҳо ва сарчашмаҳои ҳуқуқи меҳнатӣ
2. Субъектҳои муносибатҳои меҳнатӣ ва қобилияти меҳнатӣ
3. Шартномаи меҳнатӣ: мафҳум, навъҳо ва мӯҳлатҳои он
4. Тартиб ва шаклҳои бастани шартномаи меҳнатӣ
5. Дафтарчаи меҳнат ва ҳуҷҷатҳои меҳнатӣ

МУСТАҲКАМКУНӢ (АНГЕЗИШИ ЗЕҲН)

1. Кодекси меҳнати ҶТ кай қабул карда шудааст.
2. Ҳуқуқи меҳнатӣ кадом муносибатҳои ҷамъиятиро ба танзим медарорад.
3. Шартномаи меҳнатӣ чист.
4. Принсипҳои ҳуқуқии муносибатҳои меҳнатиро номбар намоед.
5. Шартномаи меҳнатӣ бо кадом мӯҳлатҳо баста мешавад.
6. Дафтарчаи меҳнат чӣ гуна ҳуҷҷат аст.

АРЗЁБӢ

Хонандагон дар ҷараёни дарс ва баёни мавзӯъ доир ба мафҳум, принсип ва сарчашмаҳои ҳуқуқи меҳнатӣ, мафҳум ва навъҳои шартномаи меҳнатӣ маълумот гирифта, дар ин самт дониш ва ҷаҳонбинии худро васеъ намуданд.

ВАЗИФАИ ХОНАГӢ

Хондани саҳифаҳои ____________.

Эълони баҳо ва баҳогузорӣ ба хонандагон.

Дида шуд: Муовини директор

________________

← Баргашт ба фанҳо